Professor Hans van Meerten: “Laat Brussel onze pensioenen regelen”

dinsdag 20 december 2016
Thema's:  Blog

Hoogleraar Pensioenrecht Hans van Meerten ziet in Europa de aangewezen instantie om de discussie over de herinrichting van het Nederlandse pensioenstelsel te beslechten.
Hij zegt dat in een artikel in het Algemeen Dagblad van zaterdag 17 december 2016 *

Niemand begrijpt het nog
Het Nederlandse pensioenstelsel is veel te ingewikkeld geworden, aldus Hans van Maarten. Niemand begrijpt het nog. Het vertrouwen van de burger in de pensioenfondsen is volgens hem “compleet weg” en in zijn visie staan de pensioenfondsen er “dramatisch voor”. Hij verwijt ze hoognodige hervormingen tegen te houden, omdat de “zeer machtige Nederlandse pensioenlobby gebaat is bij het beheren van al die miljarden”.

Europa is de oplossing, niet het probleem
Verschillende economen wijzen erop, dat de Nederlandse pensioenfondsen juist in zwaar weer, omdat de rente zo laag is. En die lage rente wordt mede veroorzaakt door het monetaire beleid van de Europese Unie. De Europese Centrale Bank drukt maandelijks 80-miljard euro bij en heeft inmiddels al zo’n 1400 miljard euro in de economie gepompt. Met dat geld worden staatsschulden en bedrijfsschulden opgekocht. Volgens critici –waaronder De Nederlandsche Bank- leidt dit beleid niet tot het gewenste effect (de inflatie naar 2% brengen), terwijl de lage rente, die daarvan het gevolg is, wel de Nederlandse pensioenfondsen in de problemen brengt. Van Meerten zegt aan die analyse te twijfelen: het geeft geen verklaring waarom de rente in Japan al decennialang zo laag is.

Laat Brussel het doen
Als Den Haag het pensioen niet gemakkelijker kan maken, dan moet Brussel het maar doen, aldus prof. dr. Hans van Meerten. 

Commentaar: 

Een gewaagd pleidooi, dat tegen de tijdgeest in gaat. 
Zo zou de column van professor Hans van Meerten omschreven kunnen worden. Gewaagd omdat de kritiek op en de aversie tegen regelgeving vanuit Brussel hand-over-hand toeneemt. Toch denkt professor Van Meerten dat een Europees pensioenbeleid het vertrouwen in ons pensioenstelsel terug kan brengen en dat Europa dus zo een louterende rol kan spelen in het oplossen van de patstelling in de Nederlandse pensioendiscussie.

Waarom die negatieve framing?
Waaruit bestaat die patstelling? Het Nederlandse pensioenstelsel staat op instorten, zo beweren sommigen, het zou in de toekomst niet meer betaalbaar zijn: dat is de mantra van de tegenstanders van ons huidige pensioenstelsel. Ze zitten in de politiek en in het bedrijfsleven en deels hebben ze een gemeenschappelijk belang: een nieuw pensioenstelsel zou meer keuzevrijheid moeten bieden. Lees: de markt zou een belangrijkere rol moeten spelen. Prettig voor in nood verkerende commerciële verzekeringsmaatschappijen en banken. Op deze manier boren ze een nieuwe, lucratieve markt aan. Alleen negeren ze wat marktwerking bijvoorbeeld in de zorg al voor ongewenste gevolgen heeft gehad en nog heeft……

Niet terecht
Of die negatieve framing terecht is: daarover bestaat steeds meer twijfel. Want gaat het eigenlijk wel zo slecht met de pensioenfondsen? Subjectief gezien wel. De overheid veranderde in 2015 de toezichtregels en stelde bijzondere eisen aan de soliditeit van pensioenfondsen. Daarbij is de marktrente een belangrijke graadmeter. Is de marktrente hoog, dan is er in theorie niets aan de hand en kunnen pensioenfondsen hun toekomstige verplichtingen nakomen (boven de 2%). Is de marktrente laag –zoals op dit moment het geval is met ongeveer 0%- dan hebben de pensioenfondsen een probleem, omdat er dan volgens het door de overheid bedachte model te weinig geld binnen zou komen om aan toekomstige verplichtingen te kunnen voldoen. 

Theorie en praktijk
Nadrukkelijk wordt hierbij aangetekend: in theorie. Want het door de overheid bedachte rekenmodel is een geconstrueerde visie en heeft volgens critici weinig verbinding met de werkelijkheid. Pensioenfondsen staan er objectief gezien helemaal niet slecht voor. Ze maken al jaren een gemiddeld rendement van 6 procent en meer. Zelfs tijdens de crisis verdubbelde het pensioenvermogen ongeveer. Het heeft op dit moment een omvang van tegen de 1400 miljard euro, vele malen groter dan wat we jaarlijks met zijn allen verdienen. 

Met hogere rente is er geen probleem
Als de rente iets hoger was zouden de pensioenfondsen helemaal geen probleem hebben. Waarom is de rente dan zo laag? Vanwege het ook in Nederland veel bekritiseerde beleid van de Europese Centrale Bank. Die pompt maandelijks 80 miljard euro extra in de economie. Met dat geld worden staats- en bedrijfsschulden opgekocht, zo komt er veel “goedkoop” geld in de markt en mede daardoor is de rente tot een historisch dieptepunt gedaald. Dat is ook tot verdriet van De Nederlandsche Bank, die dat een slecht beleid vindt, maar het niet hardop mag zeggen. Het beleid van de ECB is nadelig voor mensen die een huis willen kopen omdat de huizenprijzen exploderen, voor mensen die sparen, want hun banktegoed levert niets op en voor mensen met een aanvullend pensioen, want hun pensioenen kunnen door de lage rente niet geïndexeerd worden of dreigen zelfs gekort te worden. Dat geldt zowel voor uit te keren pensioenen als de pensioenopbouw van werkenden!  Hans van Meerten betwijfelt of het Europese beleid tot deze lage rente leidt, maar staat daarin tamelijk alleen.

Goed rendement
In werkelijkheid gaat het dus helemaal niet zo slecht met de pensioenfondsen. Ze kunnen op aandelen een heel behoorlijk rendementen maken, maar ze worden door het Nederlandse beleid gedwongen fors in overheidsobligaties te leggen, die nauwelijks nog rente opleveren. Dat komt diezelfde overheid goed uit omdat daarmee de staatsschuld tegen een rentetarief van vrijwel 0 gefinancierd kan worden en daardoor kan minister Dijsselbloem in de aanloop naar de verkiezingen zulke mooie resultaten melden rond zijn begroting. Die is voor het eerst in jaren weer in evenwicht, zo meldde hij trots, zonder erbij te vertellen dat dit een “succes” is over de rug van de Nederlandse gepensioneerden en toekomstig gepensioneerden, want bij hen komt de rekening terecht. 

Geef meer vrijheid
Hoogleraar en econoom Jaap van Duijn wees er onlangs op, dat Nederlandse pensioenfondsen ook de komende jaren moeiteloos een rendement van 4% kunnen halen, mits ze van de Nederlandse overheid meer ruimte krijgen om met wat meer risico te beleggen op de, met name internationale, aandelenmarkt.
Misschien een wat ingewikkeld verhaal, maar het komt hierop neer: het zware weer waarin pensioenfondsen verkeren valt wel mee, de problemen die ze ondervinden zijn op te lossen en dat kunnen we zelf. De tekortkomingen van dit stelsel zijn te repareren, zodanig dat ook de werkenden van nu in de toekomst verzekerd zijn van een goed pensioen, al zullen we de zalige zekerheid van een gegarandeerd pensioen van ongeveer 70% vermoedelijk op moeten geven. Als die garantie vervalt, kan ook de overheidsbemoeienis ten aanzien van pensioenfondsen worden geminimaliseerd,. Daardoor ontstaat meer handelingsvrijheid, waardoor de pensioenbestuurders kunnen doen wat ze moeten doen (zo goed mogelijk beleggen). Als dan ook nog de solidariteit wordt veiliggesteld en de markt op afstand wordt gehouden, dan zou het met de voorspelde deconfiture van het Nederlandse pensioen best mee kunnen vallen.

We hebben Europa hiervoor dus helemaal niet nodig.
Daarom tegen de achtergrond van deze analyse aan professor Van Meerten de volgende vraag:
Waarom de vlucht vooruit naar Europa? Is hij niet bang dat een Europese oplossing het wantrouwen eerder zal vergroten dan verkleinen?
Waarom gaat hij mee in de negatieve framing rond het pensioenstelsel en draagt hij zo bij aan verlies aan vertrouwen in dat pensioenstelsel?
Hoe kijkt hij aan tegen de visie van critici van het overheidsbeleid, dat het Nederlandse pensioenstelsel niet werkelijk in crisis verkeert, maar dat er partijen zijn die er belang bij hebben om te doen alsof?

Via deze link vindt u het artikel van Hans van Meerten in het Algemeen Dagblad: https://blendle.com/i/ad/pensioenlobby-houdt-elke-hervorming-tegen/bnl-adn-20161217-7499372



21-12-2016 10:02

Van professor Hans van Meerten ontvingen we de volgende reactie op het bovenstaande bericht: Ik ben jurist. Ik kijk naar de feiten. Als we naar de laatste dekkingsgraden van de fondsen kijken zijn we bijvoorbeeld MN op 77,7% staan. Voor iedere euro die er wordt uitgekeerd komt men dus 22,3 cent tekort. Dat is vrij dramatisch. Toegegeven het kan altijd slechter, uiteraard. Sommigen zeggen: ja, maar nu stijgt de rente weer! Daarbij wordt vergeten dat voor veel pensioenfondsen dit uitermate slecht kan uitpakken. Voorts moeten we nog maar zien of het 'Trump effect' aanhoudt. Vertrouwen is zoek Ook het vertrouwen is compleet zoek. Uit onderzoeken blijkt dat pensioenfondsen nog lager scoren dan banken en verzekeraars. Hoe komt dat? Jong en oud is boos, ik heb hier een poging gedaan om dit uit te leggen: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2129856 Prof. Van Praag heeft eens voorgesteld buitenlandse experts naar het pensioenstelsel te laten kijken. Nederland kan dat - gezien de belangen - niet onafhankelijk. Mijn pleidooi past hierbij. Omdat niemand het meer begrijpt en het vertrouwen zoek is, moet het stelsel duidelijker worden. In dat verband heb ik meer vertrouwen in de Brusselse wetgever dan de Haagse. Ik heb geprobeerd dat hier uit te leggen. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2689754 Rekenrente Nog een korte opmerking over de rekenrente. Zoals u weet: een balans heeft 2 kanten. Beleggingen (links) zijn meestal goed (meestal, lang niet altijd overigens). Verplichtingen (rechts) zijn nog hoger. Dat komt omdat de verplichtingen gecalculeerd worden als volgt: https://esb.nu/blog/20019933/misverstanden-over-de-rekenrente Verplichtingen worden door het karakter van de regeling dus niet met het rendement op de beleggingen verdisconteerd. Dat kan wel (dat is een keuze), maar dan moeten we van de nominaal gegarandeerde toezeggingen af. Brussel Tot slot, 'Brussel' is niet een of ander monster dan onze pensioenen steelt. Nederland zit gewoon aan tafel. Er zijn allerlei checks and balances. Er gebeurt niets tegen onze zin.

 
Reageer op dit item